Akdeniz mutfak kültürünün dünya mirası olarak korunması tartışmaları bu yıl yeniden gündeme gelirken, Türkiye’den dikkat çeken bir adım geldi. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye’ye özgü “Zeytinyağı Sofrası” geleneğini UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi için aday gösterdiğini açıkladı.
Bu gelişme, gastronomi dünyasında büyük heyecan yarattı ve Akdeniz ülkeleri arasında kültürel bir rekabeti de beraberinde getirdi.
Zeytinyağı Sofrası Nedir?
“Zeytinyağı Sofrası”, Ege ve Akdeniz bölgelerinde kuşaktan kuşağa aktarılan bir yemek kültürünü ifade ediyor.
Bu sofra:
- Soğuk sıkım zeytinyağı ile hazırlanmış sebze yemekleri,
- Mevsim yeşillikleri,
- Fermente ürünler,
- Tahıl + zeytinyağı dengesi,
- Ortak paylaşım kültürü
ile Akdeniz kimliğinin en özgün örneklerinden biri kabul ediliyor.
UNESCO Neden Bu Geleneği Önemli Buluyor?
Uzmanlara göre zeytinyağı kültürü sadece bir yemek geleneği değil; aynı zamanda:
- Sürdürülebilir tarımı destekliyor,
- Sağlıklı beslenme alışkanlıklarını teşvik ediyor,
- Toplumsal birlik ve paylaşım kültürünü güçlendiriyor,
- Kadim üretim tekniklerinin korunmasını sağlıyor.
Bu özellikleri nedeniyle UNESCO, Akdeniz mutfak kültürünün korunmasını uzun süredir gündeminde tutuyor.
Akdeniz Ülkeleri Arasında Yarış Başladı
Türkiye’nin adaylığının açıklanmasıyla birlikte İtalya, Yunanistan ve İspanya da kendi zeytinyağı geleneklerini UNESCO’ya sunmaya hazırlanıyor.
Gastronomi analistleri, Türkiye’nin şansını artıran üç önemli faktörü şöyle sıralıyor:
1. Dünyanın en eski zeytinliklerinin Anadolu’da bulunması
2. Bölgesel çeşitlilik: Ayvalık, Milas, Hatay, Edremit gibi zengin üretim merkezleri
3. Geleneksel taş baskı tekniklerinin hâlâ kullanılıyor olması
Uzmanlardan Açıklamalar
UNESCO danışmanı Prof. Elena Morandi, Türkiye’nin başvurusunu şu sözlerle değerlendirdi:
“Türk zeytinyağı kültürü yalnızca bir mutfağın değil, bir coğrafyanın ruhunu yansıtıyor. Bu geleneğin korunması global gastronomi mirası için son derece değerli.”
2026 Sonunda Sonuç Açıklanacak
UNESCO’nun başvuruları değerlendirme süreci devam ediyor.
Türkiye’nin “Zeytinyağı Sofrası” geleneğinin listeye girip girmeyeceği 2026 Aralık ayında açıklanacak.
Gastronomi turizmini yakından ilgilendiren bu adaylık, Türkiye’nin dünya mutfakları arasındaki prestijini daha da artırabilir.
